محمد الريشهري

277

حكمت نامهء پيامبر اعظم ص (فارسى)

تأكيد قرار گرفته « 1 » و محبّت نكردن ، به شدّت نكوهش شده است ؛ « 2 » امّا در عين حال ، از افراط در محبّت نيز نهى شده است . لذا در كنار محبّت ، صلابت و دقّت در تربيت كودك نيز مورد توجّه بسيار ، قرار گرفته است . بر اين اساس ، كودك با اين كه محبّت مىبيند ، امّا يله و رها نيست تا هر كارى كه خواست ، انجام دهد . از سوى ديگر ، با اين كه تربيت مىشود ، مورد مهر و محبّت و مدارا نيز واقع مىشود و به همين جهت ، از افراط در ملامت‌ها و خشونت « 3 » كه از شاخصه‌هاى الگوى سختگيرىِ بدون محبّت هستند نهى شده است . و امّا الگوى تربيتى اسلام ، بُعد سومى نيز دارد كه عبارت است از " تكريم " . تكريم ، احترام گذاشتن به كودك و ارزش قائل شدن براى اوست . از ديدگاه اسلام ، كودك ، چون كودك است ، نبايد تحقير شود و احساس بىارزشى و يا كم‌ارزشى كند . هرچند كودك ، بيشتر محتاج محبّت است و بزرگ‌سال محتاج احترام ، « 4 » ولى اين بدان معنا نيست كه شخصيت كودك ، نبايد محترم شمرده شود ، همان گونه كه مهر و عطوفت نسبت به بزرگ‌سال نيز ، نبايد فراموش شود . كودكى كه باارزش قلمداد مىشود و شخصيت او محترم شمرده مىشود ، به احساس خودْ ارزشمندى ( عزّت و كرامت نفس ) دست مىيابد و كسى كه براى خودش ارزش قائل باشد ، خود را به زشتىها آلوده نمىكند . « 5 »

--> ( 1 ) ر . ك : حكمت‌نامه كودك : ص 207 ( تشويق به دوست داشتن فرزندان و دلسوزى با آنان ) . ( 2 ) ر . ك : حكمت‌نامه كودك : ص 215 ( نكوهش محبّت نكردن به كودكان ) . ( 3 ) ر . ك : حكمت‌نامه كودك : ص 189 ( تربيت هنگام خشم ) و ص 191 ( خشونت ) . ( 4 ) در خطبه شعبانيه آمده است : " وقّروا كبارَكم وارحموا صغارَكم ؛ بزرگانِ خود را احترام بگذاريد و با كودكان خود ، مهربانى كنيد " ( الأمالى ، صدوق : ص 154 ) . ( 5 ) اين نكته ، در احاديث چندى آمده است ، از جمله : " من كرمت عليه نفسه لم يهنها بالمعصية ؛ هر كس جانش برايش محترم باشد ، آن را با گناه ، خوار نمىكند " ( مستدرك الوسائل : ج 11 ص 339 ) . " من كرمت نفسه قَلّ شقاقه و خلافه ؛ هر كس جانش برايش گرامى باشد ، ستيز و دعوايش كم مىشود " ( عيون الحكم والمواعظ : ص 464 ح 8448 ) . " من كرمت عليه نفسه هانت عليه شهوته ؛ هر كس جانش برايش محترم باشد ، هوسش كوچك مىشود " ( بحار الأنوار : ج 70 ص 78 ح 12 ) .